Hoe zet je een ‘Free Café’ op?

Hoe zet je een ‘Free Café’ op?

Het Free Café is een plek waar je elke woensdag én zondag gratis (plantaardig) kunt eten. Er worden door ‘vrijwilligers’ de heerlijkste gerechten gemaakt van voedsel wat anders weggegooid zouden worden. (opgehaald/gered bij de markt, bakker, supermarkt..)

Vandaag deel ik graag met jullie hoe je dit zelf kunt opzetten, want hoe gaaf zou het zijn als er in het hele land plekken zouden zijn waar je gratis kunt eten en waar wekelijks veel voedsel wordt gered?!

stap1
Meestal bedenk je het idee alleen of met z’n tweeën, maar het is handig om een team om je heen te verzamelen zodat je kunt gaan samenwerken. Plaats een oproepje op facebook of vraag mensen in je netwerk wie er mee wil helpen aan het opzetten van een ‘Free Café’. (ik noem de plek in deze blogpost voor het gemak ‘Free Café’)

stap2
Een plan de campagne. Je hoeft je er echt niet enorm aan te houden, maar richtlijnen op papier zijn vaak handig om op terug te vallen. Durf te dromen, als alles zou kunnen, wat zou je dan willen? Een zelfgebouwde plek? Een plek waar je ook gratis workshops kunt volgen? Een locatie met een grote tuin? 50 mensen? 100 mensen? Durf groot te denken, later kun je gaan nuanceren.
Het eerste Free Café (die er nu helaas niet meer is) werd gebouwd als kunstproject door Ivanka en Rachel. Het was een zelfgebouwd café met rocket stove, bibliotheek, compost wc’s en vele vele mensen die mee hielpen om deze te bouwen.
Een droomplek. Het kan, als je het wil.

stap3
De locatie is erg belangrijk, elke locatie brengt z’n eigen sfeer en publiek met zich mee. Op woensdag zit het Free Café in een oude school, op zondag in spiritueel centrum Edanz. Je kunt aan een locatie komen door oproepjes op Facebook te plaatsen (vooral ook in Facebook groepen die gaan over de desbetreffende stad), door een oproep in de krant, je netwerk te gebruiken, een anti kraak bedrijf te vragen of rond te gaan fietsen en op die manier te zoeken.
Belangrijk: Genoeg ruimte om te eten, water/elektriciteit aansluiting en een fijne keuken. Gemiddeld komen er in Groningen zo’n 50-70 mensen eten per locatie.

stap4
Op sommige locaties hebben ze al een volledige inboedel van pannen, borden, kommen, servies, stoelen, tafels etc. Op andere plekken heb je alleen de locatie.
Goed, je voorkeur gaat natuurlijk uit naar het eerste, maar het kan ook zijn dat je alleen de locatie hebt. Hoe kom je aan genoeg spullen voor 50-70 mensen?
In het eerste café was er een deal met de kringloopwinkel, zij hebben alle producten gratis geschonken. Ook is er veel gekomen van mensen die thuis nog spullen over hadden. Iedereen heeft namelijk stiekem teveel mokken, borden en bestek in huis. (eten met 20 mensen, doe jij dat ooit?!)
Ook belangrijk is de inrichting. Als je een vaste plek hebt waar de meubels kunnen blijven staan zou ik ook zeker banken, kleden, schilderijen en leuke lampen neerzetten. Het huiskamer/chill gevoel maakt een avond compleet. Waarschijnlijk zijn er genoeg kunstenaars/kunstacademie studenten die langskomen waarvan er vast wel een paar nog tekeningen/schilderijen over hebben die mooi aan de wand kunnen.

stap5
Het ‘food saving’ team is enorm belangrijk, want zonder dit team geen eten.

Markt
In Groningen gaat er twee keer per week iemand naar de markt om daar voedsel te redden. Deze personen hebben een vaste dag, er zijn vaak vrijwilligers die ze helpen maar wie dit zijn staat niet vast. (soms zijn ze dus ook alleen) Een bakfiets of fietskar is belangrijk, vaak wordt er enorm veel eten gevonden. Een auto kan natuurlijk ook, maar die maakt de hele operatie iets minder duurzaam. Ik heb een handleiding ‘Voedsel redden op de markt‘ geschreven, voor als je ‘aaaa eng!’ denkt.

Bakkers
Een paar keer per week mogen we bij verschillende bakkers het oude brood (lees: van de dag zelf) en de overgebleven taartjes op komen halen. Eigenlijk mogen we er elke dag terecht maar daar hebben we helaas niet genoeg vrijwilligers voor.
We krijgen nu al zoveel brood van die paar keer per week brood ophalen, dat iedereen die regelmatig bij het Free Café komt nooit meer brood hoeft te kopen.
Dit kan gedaan worden door 1 persoon, maar je kunt ook voor elke dag een ander iemand inschakelen.

Supermarkten / winkels
Er zijn genoeg kleine winkels die regelmatig voedsel weggooien en waar je een deal mee zou kunnen sluiten. Wij hebben dit met één kleine supermarkt maar nog niet met kleine winkels. Vooral omdat we te weinig vrijwilligers hebben die deze spullen zouden kunnen ophalen. Misschien kan je afspreken dat de winkel je een appje stuurt als ze producten willen weggooien? Dit zou vooral handig kunnen zijn voor de voorraadkast producten. (granen, meel, olie, suiker, kruiden etc.)

Boeren
Hoe gaaf zou het zijn als je ook met boeren kunt samenwerken. Er zijn genoeg boeren die na het oogsten groente/fruit overhouden die niet het juiste formaat of kleur hebben en die ze niet aan de consumenten kwijt kunnen. Na het aardappels rooien blijven er vaak veel aardappels op het veld liggen, perfect voor je ‘Free Café’!

Wildplukken
Door het jaar heen is er in de ‘wilde’ natuur een overvloed aan eten te vinden. Ik ben al meerdere malen langs appel- en perenbomen gefietst waarbij de grond bezaaid lag met rijp fruit. Bessen, eetbare bloemen, noten, tamme kastanjes, appels, peren, pruimen, groene bladgroente.. Gratis en voor niks!
Een paar madeliefjes doen het perfect op een wildpluk appeltaart.

stap6
Groente, fruit en brood is er bij ons altijd in overvloed. De ‘voorraadkast producten’ zijn er vaak te weinig. De basics om mee te koken zijn zo belangrijk. Denk aan: olie, zout, suiker, kruiden, rijst, bouillon, meel, granen, linzen etc. Je kunt prima koken zonder deze ingrediënten, maar mét is het wel een stukkie makkelijker.
Hoe kom je er aan? Langsgaan bij kleine winkels, vaak hebben ze producten die bijna over datum gaan of al over datum zijn die ze je gratis meegeven.
Ook kun je een oproep doen via facebook/de krant/je netwerk en als het al draait tijdens een avond dat je open bent. Iedereen heeft wel wat in z’n voorraadkast staan wat ‘ie toch niet zo lekker vind of gewoon niet gebruikt. Ook zijn er net voor de zomer vaak uitwisselingsstudenten die weer terug gaan en veel over hebben.
Bij sommige plekken waar ze koken met gered voedsel kopen ze zelf de basics in zodat er altijd een voorraad is.

stap7
Alles is rond: je hebt een plan, een locatie, inboedel, een food saving team en een voorraad basics. Maar hoe komen mensen erachter dat er deze nieuwe plek is?
Een facebook pagina en een website zijn hierbij zeer handig. Een stukje in de krant eveneens. Maar wees gerust, een plek als deze heeft binnen no time media aandacht en genoeg mensen om te komen eten. De één komt om een steentje bij te dragen aan het tegengaan van voedselverspilling, iemand anders omdat ‘ie weinig geld heeft, en weer een ander omdat alleen eten ook zo alleen is. Mensen uit de buurt, studenten, daklozen, gezinnen.. Een grote variëteit aan mensen.

stap8
Kernteam
Eigenlijk noemen we het geen vrijwilligers, omdat er geen opperhoofden bestaan, iedereen werkt met elkaar samen. Er is een kernteam, maar dat zijn net zo goed ‘vrijwilligers’ als ieder ander. Een kernteam is belangrijk, omdat er elke week bepaalde taken zijn die goed moeten worden uitgevoerd. Bij het Free Café zijn er twee mensen die food saven, twee mensen die brood ophalen, één iemand die opent, vaak twee ‘vaste’ koks en één iemand die sluit. Gemiddeld is het kernteam rond de tien mensen. Je kunt natuurlijk als persoon ook meerdere taken op je nemen, dan kan het kernteam wat kleiner zijn.

‘Vrijwilligers’
Daarnaast zijn er genoeg mensen nodig die helpen met koken. Bij het Free Café is dit niet van te voren bepaald. Op woensdag en zondag wordt er gekookt vanaf twee uur, wie er komt helpen is niet bekend. Het mooie: het gaat altijd goed. Heel af en toe zijn er echt weinig mensen, maar zelfs dan staat er om 18.00 eten op tafel. Vaak zijn er genoeg mensen die willen helpen met koken: snijden, mixen, in pannen roeren.. Maar de creatieve koks zijn daarnaast ook erg belangrijk. Je weet van te voren niet welke ingrediënten er die dag zijn, altijd fijn als er die dag iemand is die hier creatief mee kan omgaan en lekkere gerechten kan verzinnen.

De afwassers en opruimers zijn de superheroes van de avond. Zonder hun geen Free Café. Éen iemand van het vaste team blijft tot het einde en helpt met de afwas en het opruimen. Wie er komen helpen is altijd een verrassing, maar ook dit gaat (bijna) altijd goed.

stap9
Het moet vooral heel erg leuk blijven, maar soms is dat even een zoektocht. Er zijn namelijk veel mensen betrokken, waardoor er af en toe dingen niet goed kunnen gaan in de communicatie. Met elkaar nazitten, een dag even uit de keuken en bijvoorbeeld met elkaar gaan zwemmen en datgene wat je dwars zit uitspreken helpt om het luchtig en leuk te houden.

geldOok een belangrijk punt: hoe doe je het met geld? Hoe ga je de eventuele huur, elektriciteit en water betalen? Zoek vooral naar een locatie waar je geen huur hoeft te betalen, anders wordt het knap lastig met een gratis diner. Op sommige plekken (niet in Groningen) werken ze met een donatie pot of vragen ze een klein bedrag per maaltijd zodat de eventuele huur, water en elektriciteit betaald kan worden. Je kan ook denken aan subsidies/fondsen. Op sommige locaties vind de eigenaar het idee zo mooi dat je de huur/water/elektriciteitskosten niet hoeft te betalen.

andere manieren
– Bij het Free Café hebben we een lopend buffet, bij Freegan Kitchen in Dordrecht serveren ze elke maandag een gratis 2-3 gangen menu gemaakt van gered voedsel.
Food not Bombs delen over de hele wereld gratis soep (van geredde groente) uit op straat. In Nederland vind je dit op verschillende plekken.
– In veel kraakpanden in Nederland worden er gratis diners van gered voedsel georganiseerd, ik heb alleen het idee dat deze iets minder toegankelijk zijn voor een algemener publiek.
Instock haalt producten van de Albert Heijn die anders weggegooid zouden worden op en maakt hier heerlijke gerechten van. Je betaald hiervoor wel de normale restaurant prijzen. Ze zijn een stichting, de inkomsten van de stichting wordt gebruikt om de kosten te dekken. Eventuele winst wordt gebruikt om de activiteiten van de stichting uit te breiden, die de missie ondersteunen.
– In Duitsland staan er in verschillende steden (vaak in de armere wijken) koelkasten en kasten waar een ‘food saving team’ dagelijks eten heen brengt. Ook brengen buurtbewoners voedsel wat ze over hebben naar deze plek. Een vrijwilliger die de koelkast/kast schoonhoudt en checkt of niks aan het rotten is, is hierbij belangrijk. Ook zou je het als eigenaar van een restaurant kunnen doen, zoals in dit filmpje.
– In Nederland zijn er veel Facebook groepen waar je eten kunt delen. Als je teveel hebt gekookt zet je je gerecht erop, zodat iemand die wat minder te besteden heeft dit gerecht kan ophalen.
– Guerilla Kitchen in Amsterdam maakt gerechten van gered voedsel en vragen hier een donatie voor. (die 100% terug gaat naar sociale/duurzame projecten) Elke woensdagavond kun je er eten, ze hebben ook ‘free supermarkets’, die elke week op verschillende locaties staan.
Buurtbuik zit eveneens in Amsterdam en brengt buurtbewoners bijeen. Ze koken samen gratis maaltijden van gered voedsel. ‘s Avonds eten ze samen of nemen ze de maaltijd mee naar huis.

Volgens mij zijn er nog veel meer voorbeelden, als je ze weet: ik hoor ze graag!

2 COMMENTS
  • izerina
    Beantwoorden

    Zijn er dezelfde papieren en vergunningen nodig ,als in de horeca?

    1. groeneavonturen
      Beantwoorden

      omdat we geen eten verkopen hebben we (volgens mij) helemaal geen vergunningen en papieren. 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: